CV 407 triển khai các TBKL của Giám đốc sở GD&ĐT và triển khai mô hình trường học mới

TÀI LIỆU HỎI – ĐÁP VỀ MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

 
            Câu 1: Mô hình trường học mới Việt Nam là gì?
Mô hình THM Việt Nam là mô hình trường học được kết hợp hài hòa giữa thành tựu giáo dục của các nước phát triển cùng với thành tựu đổi mới giáo dục của Việt Nam trong một thời gian dài.
            Mô hình THM được hình thành từ những năm 80 (thế kỷ XX). Xuất phát từ việc các tổ chức Quốc tế: Ngân hàng Thế giới (WB); Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO); Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF)... nghiên cứu, chuyển giao các thành tựu giáo dục hiện đại tới các nước khó khăn; về sau được đánh giá, tổng kết thành nhà trường mới, một trong những nước được triển khai thành công là Côlômbia.
            Mô hình THM đã được nhiều tổ chức Quốc tế đánh giá cao (UNESCO, WB...). Năm 2012, Tạp chí Toàn cầu của Thụy Điển đã bình chọn 100 giải pháp có ảnh hưởng nhất từ xưa đến nay, trong mọi lĩnh vực và trên toàn cầu, Mô hình THM xếp thứ 46/100 và xếp thứ ba trong các giải pháp có hiệu quả nhất thuộc lĩnh vực giáo dục.
            Mô hình THM đang triển khai ở Việt Nam tiếp thu có chọn lọc những yếu tố tích cực của mô hình THM đã được triển khai ở các nước kết hợp với với thành tựu đổi mới giáo dục của Việt Nam, trong đó cốt lõi là phát triển năng lực, phẩm chất người học, lấy học sinh làm trung tâm.
            Câu 2: Có phải mô hình THM chỉ thích hợp với vùng nông thôn, vùng xa và khó khăn, nơi có ít học sinh, dễ tổ chức hoạt động học nhóm và chất lượng dạy học chỉ cần đạt mức tối thiểu và việc bồi dưỡng học sinh giỏi cũng bị hạn chế?
            Mô hình THM tập trung đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh để giúp các em biết chủ động trong học tập, tích cực hợp tác, tự tin, tự quản, tự học và tự đánh giá.
            Đối với các trường vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, việc triển khai mô hình THM giúp học sinh nhanh nhẹn, tự tin, giao tiếp tốt hơn.
            Đối với những trường vùng thuận lợi: Học sinh có khả năng tự học cao hơn và do khả năng giao tiếp tự tin hơn nên việc tổ chức các hoạt động nhóm, sử dụng phương tiện dạy học sẽ hiệu quả hơn; ở vùng thuận lợi, có nhiều giáo viên giỏi, việc tổ chức các hoạt động học sẽ tốt hơn.
            Mục tiêu dạy học trong mô hình THM chú trọng hình thành các kĩ năng nhận thức, năng lực hoạt động, năng lực tự học, các kĩ năng giải quyết vấn đề. Trong quá trình dạy học, thực hiện dạy học phân hóa theo trình độ, năng lực. Đây là những điều kiện và cơ hội tốt nhất để phát triển năng khiếu, tiềm năng của học sinh. Cách học trong mô hình THM là hướng dẫn học sinh tư duy để chiếm lĩnh kiến thức theo như cách mà người ta tìm ra tri thức nhân loại. Điều này sẽ hiệu quả và tốt hơn với học sinh khá, giỏi.
            Như vậy, mô hình THM thích hợp với trường học ở các vùng miền, thích hợp với dạy đại trà và phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi.
Câu 3: Trong mô hình THM, học sinh ngồi theo nhóm chỉ nói chuyện riêng, có nguy cơ cong vẹo cột sống, loạn thị?
            Trong mô hình THM, học sinh không nhất thiết phải ngồi theo nhóm, nếu số lượng học sinh đông, diện tích phòng học nhỏ, có thể tổ chức cho học sinh ngồi theo các dãy bàn (như hiện hành), khi tổ chức hoạt động nhóm, học sinh cơ động để tạo thành nhóm (nhóm cùng một bàn hoặc bàn trên bàn dưới thành nhóm).
Trong tổ chức của từng nhóm, có Nhóm trưởng với nhiệm vụ tổ chức, điều hành các hoạt động của nhóm, giáo viên phải chú ý giao nhiệm vụ cụ thể tới học sinh, quan tâm tới những khó khăn và giúp đỡ học sinh hoàn thành nhiệm vụ học tập, đặc biệt là những học sinh yếu, học sinh còn khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập. Do đó, những học sinh không học, nói chuyện riêng sẽ được Nhóm trưởng, giáo viên nhắc nhở, giúp đỡ.
Thời lượng hoạt động chủ yếu là hoạt động cá nhân, hoạt động cặp đôi, hoạt động nhóm (trong đó, hoạt động cá nhân chiếm thời lượng lớn nhất), thời lượng dành cho hoạt động toàn lớp là rất ít, do đó học sinh chỉ phải quay lên bảng vào một số thời điểm nhất định trong tiết học. Các nhóm học tập không cố định (thay đổi theo môn), đồng thời chỗ ngồi của từng nhóm, từng học sinh cũng được thay đổi định kỳ (theo từng tuần, tháng). Do đó, không làm cho học sinh bị cong vênh cột sống, loạn thị và qua thực tế triển khai ở Lào Cai trong 5 năm qua (từ năm học 2011-2012) chưa có học sinh nào bị tình trạng này.
            Câu 4: Có phải triển khai mô hình THM chỉ để làm thí điểm?
            Mô hình THM được triển khai ở Lào Cai từ năm học 2011-2012, đến nay đã triển khai sang năm học thứ 6; từng bước được mở rộng ở cả cấp Tiểu học và cấp THCS, không phải chỉ để triển khai “thí điểm”.
Mô hình THM được xây dựng dựa trên chương trình giáo dục hiện hành (chuẩn kiến thức, kĩ năng không thay đổi). Bản chất của mô hình THM là đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học qua việc sử dụng có hệ thống các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực đã triển khai trong những năm học gần đây.
            Như vậy, nội dung dạy học không thay đổi, phương pháp được hệ thống lại, đã triển khai đến năm học thứ 6 thì không thể nói rằng triển khai mô hình THM chỉ để làm thí điểm.
            Câu 5: Triển khai mô hình THM chỉ chú trọng tới những học sinh khá giỏi, những em làm Nhóm trưởng, Chủ tịch HĐTQ, những học sinh khác ỉ lại và ngày càng yếu?
            Theo mô hình THM, học sinh ngồi học theo nhóm nhưng hoạt động chiếm thời lượng lớn nhất và quan trọng nhất là hoạt động cá nhân: Trước tiên, từng cá nhân học sinh phải tự lực chiếm lĩnh kiến thức, sau đó trao đổi với bạn bên cạnh và trao đổi, tranh luận với nhóm. Như vậy, tất cả học sinh đều phải hoạt động cá nhân (dù là học sinh yếu hay học sinh giỏi), với những học sinh yếu, học sinh khó khăn, giáo viên sẽ giao cho các bạn khá hơn giúp đỡ hoặc giáo viên trực tiếp giúp đỡ để hoàn thành nhiệm vụ học tập; không yêu cầu các nhóm hoàn thành nhiệm vụ học tập sau một khoảng thời gian nhất định nên không có việc một số học sinh khá giỏi lấy kết quả của mình thay cho kết quả toàn nhóm, những học sinh còn lại ngồi chơi, ỉ lại vào học sinh khác. Như vậy, tất cả học sinh đều được quan tâm, giúp đỡ, đặc biệt là những học sinh yếu, học sinh còn khó khăn.
            Các nhóm trưởng, Chủ tịch HĐTQ... được tổ chức bầu luân phiên trong học kỳ, hoặc theo từng tháng để tất cả học sinh được trải nghiệm và rèn luyện các năng lực, phẩm chất (đặc biệt là năng lực điều hành, giao tiếp, tổ chức hoạt động). Do đó, trong một năm học, tất cả học sinh trong lớp đều được tham gia làm Nhóm trưởng, Trưởng ban, Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐTQ...
            Câu 6: Học sinh học theo mô hình THM sẽ thi tuyển sinh vào lớp 10, thi học sinh giỏi như thế nào?
Mô hình THM được xây dựng dựa trên chương trình giáo dục hiện hành (chuẩn kiến thức, kĩ năng không thay đổi). Do đó, học sinh học theo mô hình THM được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng như chương trình hiện hành; đảm bảo đầy đủ kiến thức để tham gia các kỳ thi.
Trong những năm gần đây, phương pháp dạy học và kiểm tra – đánh giá được đổi mới đồng bộ theo định phướng phát triển năng lực, phẩm chất người học, hạn chế những câu hỏi, bài tập yêu cầu học sinh ghi nhớ máy móc, tăng cường câu hỏi, bài tập vận dụng, mang tính thực tiễn, thời sự... Do đó, học sinh học theo mô hình THM sẽ có nhiều thuận lợi khi tham gia các kỳ thi theo định hướng phát triển năng lực (thi tuyển sinh vào lớp 10, thi học sinh giỏi).
            Câu 7: Cơ sở vật chất cho các trường triển khai mô hình THM không đảm bảo (phòng học nhỏ hẹp, thiết bị dạy học thiếu)?
            Đối với các lớp có sỹ số đông, diện tích nhỏ không nhất thiết phải bố trí chỗ ngồi theo các bàn quây tròn, có thể sắp xếp theo các dãy bàn như hiện hành.
            Mô hình THM được xây dựng trên chương trình giáo dục hiện hành nên sử dụng các thiết bị, đồ dùng dạy học hiện có, hàng năm được các cơ sở giáo dục bổ sung.
            Câu 8: Theo mô hình THM, học sinh phải tự học là chính, học sinh của Lào Cai có thể tự học được không? Đặc biệt đối với các môn Khoa học tự nhiên, đối với học sinh yếu?
            Phát triển năng lực tự học cho người học là một mục tiêu quan trọng mô hình THM hướng tới. Năng lực tự học được rèn luyện trong suốt quá trình học tập của học sinh từ Tiểu học đến THPT.
Trong mô hình THM, học sinh không phải tự học hoàn toàn; học sinh được hoạt động cá nhân (tự học) dưới sự hướng dẫn, hỗ trợ của học sinh khác, của giáo viên. Với những phần kiến thức khó, những học sinh còn khó khăn, giáo viên sẽ hướng dẫn, gợi ý, giúp đỡ tận tình, có những nội dung kiến thức, giáo viên sẽ thuyết trình, giảng giải để đảm bảo học sinh đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng.
Câu 9: Giá sách theo mô hình THM đắt hơn nhiều lần giá sách giáo khoa hiện hành? Tài liệu hướng dẫn học có sử dụng lại được không?
            Tài liệu hướng dẫn học của mô hình THM được thiết kế “3 trong 1” (dùng cho Học sinh, Giáo viên và phụ huynh), thay cho cả sách giáo khoa và sách bài tập hiện hành; tài liệu được in màu, trong tài liệu có rất nhiều kênh hình, bảng biểu.
            Giá của một bộ tài liệu hướng dẫn học chỉ đắt hơn bộ sách giáo khoa một chút (bộ tài liệu hướng dẫn học lớp 6 có giá khoảng 286.000đ, trong khi bộ sách giáo khoa hiện hành bao gồm cả sách bài tập khoảng 220.00đ, sách hiện hành chỉ in đen trắng, ít kênh hình). Tài liệu hướng dẫn học của THM có thể sử dụng trong nhiều năm học.
            Câu 10: Cha mẹ hỗ trợ con học theo mô hình THM như thế nào?
            Mỗi bài học trong mô hình THM có các hoạt động hình thành kiến thức và hoạt động bổ sung; các hoạt động hình thành kiến thức được triển khai chủ yếu trên lớp học; các hoạt động bổ sung không cần tổ chức trên lớp và không đòi hỏi tất cả học sinh phải tham gia.
Cha mẹ học sinh có thể hỗ trợ con mình trong việc chuẩn bị bài mới, các hoạt động bổ sung, đặc biệt là những kiến thức, kinh nghiệm trong thực tiễn cuộc sống, tra cứu tài liệu trên mạng Internet hoặc tìm người thân quen có thể hỗ trợ....         
Ví dụ: Cấp THCS có 5 hoạt động (Khởi động, Hình thành kiến thức, Luyện tập, Vận dụng, Tìm tòi mở rộng), trong đó 3 hoạt động đầu được triển khai chủ yếu trên lớp học (hoạt động Luyện tập, học sinh có thể chuẩn bị một phần ở nhà), nếu triển khai tốt 3 hoạt động này là đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng của môn học. Hai hoạt động sau là những hoạt động mở rộng, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để phát hiện và giải quyết các tình huống/vấn đề trong cuộc sống ở gia đình, địa phương. Hai hoạt động này không cần tổ chức trên lớp và không đòi hỏi tất cả học sinh phải tham gia.
            Câu 11: Tổ chức dạy học theo mô hình THM có gì khác so với cách dạy học truyền thống?

            Câu 12: Hội đồng tự quản (HĐTQ) của học sinh là gì? HĐTQ có tác dụng như thế nào trong việc hỗ trợ học tập và giáo dục học sinh?
            HĐTQ là tổ chức do học sinh thành lập ở từng lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm và cha mẹ học sinh để tổ chức các hoạt động học tập, vui chơi của chính các em; bảo đảm cho các em tham gia một cách dân chủ và tích cực vào đời sống học đường; khuyến khích các em tham gia một cách toàn diện vào các hoạt động của nhà trường và phát triển lòng khoan dung, sự tôn trọng, bình đẳng, tinh thần hợp tác và đoàn kết cho học sinh.
            Các hoạt động của HĐTQ giúp học sinh tham gia một cách dân chủ, tích cực vào quá trình học tập và giáo dục học sinh. HĐTQ không làm thay công việc của giáo viên trong các giờ học mà chỉ tổ chức các hoạt động bổ trợ ngoài giờ lên lớp như: Chia sẻ, tìm hiểu các sản phẩm học tập trong “Hoạt động vận dụng” và “Hoạt động tìm tòi mở rộng” của học sinh trong lớp theo yêu cầu của giáo viên; các hoạt động sinh hoạt tập thể trong và ngoài giờ lên lớp ở lớp và ở trường; hỗ trợ giáo viên chủ nhiệm quản lí lớp học thông qua việc theo dõi, quản lí, sử dụng các công cụ hỗ trợ đang có trong lớp; truyền đạt với giáo viên ý kiến phản ánh của học sinh trong lớp...
Câu 13: Trong lớp học của mô hình THM, học sinh sử dụng vở cá nhân như thế nào?
Vở ghi chép cá nhân là quy định bắt buộc, không thể thiếu đối với học sinh trong quá trình học tập. Vở cá nhân sử dụng vốn từ các em đã có để ghi chép bằng lời, hình vẽ hay sơ đồ, bảng biểu. Học sinh ghi chép nội dung hoạt động cá nhân (tự học), nội dung thống nhất trong cặp/nhóm, kết luận của giáo viên, các yêu cầu ghi chú, căn dặn của giáo viên.
Học sinh dùng vở cá nhân để tự ghi và ghi theo hướng dẫn, yêu cầu của giáo viên. Do đó, vở được lưu giữ và được giáo viên xem như một phần biểu hiện của sự tiếp thu kiến thức, thái độ học tập, làm việc của học sinh. Việc ghi chép trong vở còn là minh chứng cho con đường phát triển nhận thức của học sinh, phản ánh suy nghĩ và những sai sót trong quá trình học tập và đánh giá kĩ năng viết tiếng Việt của học sinh.
            Câu 14: Nguyên tắc đánh giá học sinh trong mô hình THM?
            - Hướng tới sự phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh thông qua các mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ và các biểu hiện năng lực, phẩm chất của học sinh dựa trên mục tiêu giáo dục THCS; coi trọng đánh giá để giúp đỡ học sinh về phương pháp học tập.
            - Chú trọng đánh giá thường xuyên, đa dạng hóa các hình thức và công cụ đánh giá: Đánh giá các hoạt động trên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở học tập; đánh giá qua việc học sinh báo cáo kết quả thực hiện dự án học tập, nghiên cứu khoa học, kĩ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; đánh giá qua bài thuyết trình về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập; kết hợp đánh giá trong quá trình dạy học, giáo dục và đánh giá tổng kết cuối kỳ, cuối năm học. Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh, đánh giá của cha mẹ học sinh và cộng đồng.
            - Coi trọng đánh giá sự tiến bộ của mỗi học sinh, không so sánh học sinh này với học sinh khác; coi trọng động viên, khuyến khích sự hứng thú, tính tích cực và vượt khó trong học tập, rèn luyện của học sinh; giúp học sinh phát huy năng khiếu cá nhân; đảm bảo kịp thời, công bằng, khách quan, không tạo áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.
            Câu 15: Học sinh học mô hình THM có được cho điểm không? Việc khen thưởng học sinh trong mô hình THM được thực hiện như thế nào?
            Đánh giá học sinh trong mô hình THM gồm đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ:
            - Đánh giá thường xuyên là đánh giá trong quá trình học tập, rèn luyện của học sinh, được thực hiện theo tiến trình nội dung của các môn học và hoạt động giáo dục, trong đó có quá trình vận dụng kiến thức, kĩ năng ở nhà trường, gia đình và cộng đồng. Trong đánh giá thường xuyên, giáo viên có thể cho điểm hoặc nhận xét hoặc kết hợp cả hai.
            - Đánh giá định kỳ được áp dụng với tất cả các môn học thông qua các bài kiểm tra, bao gồm các bài kiểm tra: Giữa và cuối học kì 1, giữa học kì 2 và cuối năm học. Các bài kiểm tra định kì được lượng hóa bằng điểm số theo thang điểm 10.
            Xét khen thưởng học sinh: Giáo viên chủ nhiệm hướng dẫn tập thể học sinh bình bầu những  học sinh đạt thành tích nổi bật hay có tiến bộ vượt bậc trong các nội dung đánh giá, đạt thành tích nổi bật trong các phong trào thi đua, các cuộc thi; tham khảo ý kiến của giáo viên bộ môn và cha mẹ học sinh; tổng hợp và lập danh sách đề nghị Hiệu trưởng tặng giấy khen hoặc đề nghị cấp trên khen thưởng.
Câu 16: Có phải nhiều tỉnh đã dừng triển khai mô hình THM?
Năm học 2016-2017, chỉ có tỉnh Hà Giang dừng triển khai mô hình THM, một số tỉnh chưa triển khai nhân rộng (Hà Tĩnh, Bà Rịa – Vũng Tàu); trong cả nước số trường triển khai mô hình THM là 4.672 (1.385 trường so với năm học 2015-2016, trong đó, Tiểu học tăng 915, THCS tăng 470 trường).
Tỉnh Lào Cai, đang triển khai ở 165 trường Tiểu học (tăng 7 trường so với năm học trước), 106 trường THCS (tăng 11 trường so với năm học trước). Lộ trình triển khai mô hình THM của Lào Cai được thực hiện theo Kế hoạch số 194/KH-UBND ngày 8/7/2016 của UBND tỉnh Lào Cai.
Câu 17: Những khó khăn khi thực hiện mô hình THM; giải pháp khắc phục và kết quả
            Cũng như các tỉnh trong cả nước, Lào Cai cũng gặp những khó khăn chủ yếu sau: Một số giáo viên ngại khó, ngại khổ, ngại đổi mới; lúng túng trước một số kỹ thuật mới; lớp học đông ở vùng thấp, học sinh DTTS còn hạn chế về tiếng Việt ở vùng cao.
Qua quá trình nghiên cứu và thử nghiệm, Sở GD&ĐT  Lào Cai nhận thấy: Thực hiện mô hình THM là một khó khăn, thách thức nhưng đồng thời cũng là một cơ hội tốt để bồi dưỡng đội ngũ, nâng cao chất lượng giáo dục, nhất là giáo dục vùng DTTS, Mô hình phù hợp với Lào Cai, đồng thời phù hợp với yêu cầu đổi mới. Lào Cai đã có nhiều giải pháp tự tháo gỡ  khó khăn: Giải pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức; tham mưu cho cấp ủy chính quyền địa phương; bồi dưỡng đội ngũ; nâng cao chất lượng giáo dục; tăng cường tham mưu, tranh thủ các nguồn lực để cung cấp thêm phương tiện, thiết bị dạy học; linh hoạt, sáng tạo, điều chỉnh một số hoạt động để phù hợp với điều kiện thực tế.
Kết quả: Hoạt động trong các nhà trường đang dần dần chuyển từ trạng thái  nặng nề, hình thức sang nhẹ nhàng, tự nhiên. Sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động giáo dục của nhà trường nhiều hơn. Nội dung dạy học: Thiết thực hơn do được vận dụng kiến thức vào cuộc sống, bổ sung thêm kiến thức liên quan cuộc sống thực tế của học sinh. Phương pháp dạy học đổi mới: Thay vì đọc chép, học sinh được hoạt động nhiều hơn, trao đổi, tranh luận nhiều hơn. Đặc biệt, học sinh nhanh nhẹn, tự tin, tự giác, giao tiếp tốt, khả năng tự học tốt hơn.
Kết quả xếp loại học lực của học sinh các trường triển khai mô hình THM cao hơn so với các trường không triển khai mô hình THM là 0,8 % (Tiểu học).
Cuộc thi cấp quốc gia:
Năm học 2013-2014: Đạt  51 huy chương, trong đó đạt  7 huy chương vàng. Năm học 2014-2015: Đạt 54 Huy chương, trong đó đạt 6 huy chương vàng (Số học sinh đạt giải nêu trên chiếm 90% là học sinh các trường THM)
Đội ngũ: Bước đầu biết áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Nhiều CBQL và GV trưởng thành vượt bậc trở thành cốt cán cấp tỉnh, cấp trung ương.
Các trường làm tốt vùng thuận lợi: Hoàng Văn Thụ, Bắc Cường, số 2 Gia Phú 2, Khánh Yên, số 1 Phố Ràng, TT Bát Xát, Lùng Vai, TT Bắc Hà, Ngô Văn Sở, Lê Quý Đôn...
Các trường vùng cao: Lùng Phình, Na Lốc, Tả Ngải Chồ, Nậm Mòn 2, Nàn Sán, Cốc Mỳ, Mường Hum, Cốc Ly 2, Tả Phìn, Sa Pả, Quang Kim...